<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<!--© The Office of the High Commisioner for Human Rights-->

<udhr iso639-3='lns' xml:lang='lns' key='lns' n='Lamnso&apos;' dir='ltr' iso15924='Latn' xmlns="http://www.unhchr.ch/udhr">
  <title>Sá' Yeé Kitu Ke Nsay Yee Kùm Ghay Wìr Msòŋ</title>
  <preamble>
    <title>Shúu Fù</title>
    <para>Mo kí dzəə̀n kì kiíyín ji viwìr ve vìr msòŋ ví dzə̀ á fómo Nyùy wùn à ji ghay ŋgàŋ seé kfəə wìr msòŋ sí dzə̀ kinsə̀ŋ ke vitaaví, suuyrú wùn à nyaáŋ é kitu ke nsay,</para>
    <para>Mo tà’ntéŋ wùn à nyaáŋ fó ghay wìr msòŋé kù dìnèn ne laàyeé a dzè wo liì nyàm se kwa’ wo wù bivirin vifií vé wíri wùn à woŋ wo wíri kì kér fó a yu vijuŋ ve kisuŋnìn keé ŋgèŋgèr wùn à Biímée, a`fó a dzə là fan wùn à fo kitan ki siìn kì kiíyín ji dzə̀ á shií wo tavín wo wìr dzə̀m,</para>
    <para>Mo kí dzəə̀n é shií ji nsər kiŋ á ghay wìr msòŋ fo wíri shwiíy kilòŋ e wìy e rə̀r sí bì’ fo bó á yò’ dzəə̀ kér dzəə̀ yìmò’ fóo sə vitú vév fó sa’ vitaavií wùn á nə’sí,</para>
    <para>Mo kí dzəə̀n é shií fóo yiì é vitúm vi wáa kòŋnén,</para>
    <para>Mo wír veé Kintatì ke vitum veé kitu ke nsayi fèrìn ne nsər fóo səə̀ biímé yév e kùm kinsèŋ ke gháy wìr nsòŋ, fóo dìn viwìr wùn à viku’ùy vé wìr, à viréŋréŋ vé lùmèn w`n wiíy, e kfèn wày wáyín ji kikuúyí ke wòŋ wùn à Dzə’èm ye juŋe dzè é mvə̀ vitaàví ve du’un ví,</para>
    <para>Mo vitúm ve dzəə̀n ŋgàŋ se Kintatì ke vitum veé kitu ke nsay vi kà`àn ne fo áwunee vitu ji á wiy suusín wo’, e so fo wìr dzə̀m wáa ker ghvém e kfə̀n a lèm nsər see kùm ghay wùn à vitaáví vé wíri.</para>
    <para>Mo wìr dzə̀`m kiiy ghay sìn wùn à vitaáví vin vi, kí dzə̀ é shií fo ŋkà’mé vèn wáa dzə eyiìn,</para>
    <para>Mo kí dzəə̀n ben,</para>
    <para>Dzə’ə̀m Ye Ku’ùne</para>
    <para>Nèn fùŋ</para>
    <para>Sá’yeé Kitu Ke Nsay Yee Kùm Ghay Wìr Msòŋ Rən, ji mfì’ njiìn yee réŋ fo wíri wùn à vitúm vi vidzə̀m, e dú e máy jiwìr wò’ón mò’ón wùn à Vintati veé wòŋ vi, mo á lem s’’a’rə̀n ghán sidzə̀m e vifii, a wiy a mùm e mvèm yè’éy wùn à duŋrìi fó a tavír ghvém gháy sìn wùn a vitaáví vin vi, shishár shishàr, e mvém wóŋ wùn ákitu ke nsay fó yiì, aá kiíy e kfə̀n a lèm kijuujùŋ e mvèm wìr veé vitum ve dzəəŋ ŋgàŋ si wún à wír veé vitum ve áwune sar sá’rə̀n vi.</para>
  </preamble>
  <article number="1">
    <title>1</title>
    <para>Á dzə̀ə́ wir dzə̀m réŋréŋ fó ghvəm wùn à fó ghày, á yo’ dzə̀ə́ wir msòŋ ji kwàn. Wìr dzə̀m k̀m k fómo woo fó kwà’tì wùn à fó vifii, a wù kér fó a yiì e wùmò’ woo wír moo fə́r və.</para>
  </article>
  <article number="2">
    <title>2</title>
    <para>Wìr də̀m kér ghay wùn à vitaáví ví vidzə̀m mo sá’ rə̀ne suuyin là nya’ kìn kùm rám, nshòm, kìn lumèn kìn Wiíy, kìn lám, biímé yee kùm Nyùy, dzə́ə sa’, kwa’tì símó’sí, kitúm wùn à ŋkè’ se dzə̀’ə̀m si, kéŋ, kidzəə́y kìn anta’ ámó’ó.</para>
  </article>
  <article number="3">
    <title>3</title>
    <para>Wìr dzə̀m kér vitaáví fó a dzə e tin, fóo yiì mo wù ta’ a yiì e kfə̀n a dzə e kiŋèn.</para>
  </article>
  <article number="4">
    <title>4</title>
    <para>Wìr yò’ kér fó a lìm vikwàn, kìn a lìm lim yee là vikaanè. Vikwàn wùn à mfiìnè wìr msòŋ, kìn dzə̀ é dzəə rəné yò’ kér fó a dzə.</para>
  </article>
  <article number="5">
    <title>5</title>
    <para>Á yò’ kér fó a nyàvrì e wìr a yiì kfə́ə kinyò ke kí wáa kìn moo ji wìr yó’ dzə̀ á wír bèy.</para>
  </article>
  <article number="6">
    <title>6</title>
    <para>Fo nsər si, wìr dzə̀m kér ghay virə́’ vidzə̀m fó a yensín ji wír.</para>
  </article>
  <article number="7">
    <title>7</title>
    <para>Wìr dzə̀m dzə̀ réŋréŋ é sar nsər. A nsər kér fó a shìy wun réŋréŋ là nya’. Nsər kér fó a kìŋ wir dzə̀m réŋréŋ là nya’ e ghan se kinyà’ ki nəən ne e nèn bvə̀’ sá’ wìr msòŋ rən. Lá wìr yò’ a bayír wíri ji á wáa leéy ámó’ó ntéŋ.</para>
  </article>
  <article number="8">
    <title>8</title>
    <para>Wìr dzə̀m kér ghay ji nsər yeé wòŋ nəə́ e wun kinyò, e tàr kijuŋ e ghan se wìr /wíri bvə’ən nsər ye woŋe foon kìn ye yì dzəə̀n é ŋwà’ nsər woó wòŋ, ji yi wáa shìy wun/áwune.</para>
  </article>
  <article number="9">
    <title>9</title>
    <para>Lá wìr yò’wìy koò wír e fìn e lav, e nə̀’sì kìn e jùm fo wòŋ, a bó nsər yeé wòŋ yo’ biìmé.</para>
  </article>
  <article number="10">
    <title>10</title>
    <para>Wìr dzə̀m kér ghay réŋréŋ fo á sá’ nsa’rə là kilo’, a wù kér ghay ji á sá’ á nsa’ rə é lav nsa’ yeé ŋgèŋgèr ye yì tíy fo wun kitu, kfə̀n sá’nsa’ réŋréŋ mo yì dzəə̀n là kilo’ fóo dìn vitaáví ve wù kérí wùn à vinyo ve wù kér fóo yiì vi wùn à nsa’ yee kùm wun.</para>
  </article>
  <article number="11">
    <title>11</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m wo á toyin wun e kinyó kér ghay fo kwa’tìi wáa dzə ji wù dzə̀ á là jay, e meé e ghan se wù tiim e ŋgèŋgèr e kibà’ ke nsa’ aá sá’ wun réŋréŋ mo nsər dzəə̀n, e bóo yen jay və bì’ fo dzəə̀n fen fo dzə̀ dzə́ə sí fəə̀sín fóo sə wun.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Bó yò’dzə̀ á koò wír ji bì’ fo wù bù’ùn kinyo, kìn dzə̀ kinyo kee là ndzə̀n ke á gov wír sho, e sar nsər wóŋ kìn yeé kitu ke nsay e ghan se kinyo kee shooy ki kooyin, a bó yò’ dzə̀ á fò ŋge’ là’ ye yì shaa kinyo ke ŋwèrín kì bù’ùn e ghan se kinyo ki kì kooyin.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="12">
    <title>12</title>
    <para>Á yò’ kér fóo nəə̀ e wìr kilitì ké dzə́’ə’m, kfəə’, lá’, ntum si kín fó a ròn ghvə́m rə́, kìn yìr rə́, a bó yò’dzə̀ mo nsər ta’à. Wìr dzə̀m kér ghay fo nsər kiŋ wun fo vinyò fèn.</para>
  </article>
  <article number="13">
    <title>13</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fó a ghan a shiíy aáwuneé mvə̀m woŋ mo wù koŋé.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>wír dzə̀m kér ghay fóo fəə fo wòŋ wúmó’ó kìn fo vəə́, e kfə̀n a ker vitaáví fóo kfən e bàm e wun wòŋ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="14">
    <title>14</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay wo dzə̀ wù wàa tà’ e kfə̀n a yu vijuŋ ve kibeèy fó kinjuyrì wìr kìn dzə̀ é kitum kiné kí.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Kibeèy kin ki yò’dzə̀ kí wàa dzə fo wír vee mo a nyéŋ fo nsa’ se bó sí yo’ kùm dzəə sa’ yeé wòŋ wùn à vinyo ve bó ví yò’ tóm ashií wùn à nsər se vintatì veé kitu ke nsay.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="15">
    <title>15</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>wìr dzə̀m kér ghay e wun wòŋ fó a dzə wan Nsay.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Bó nsər yo’biìmé ji á shá’nín á wír fo wun ghày moo wan nsay kìn fóo sha’nín ghay və́ fo wù kúvsín kitúm kfə́ (woŋ və́’)</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="16">
    <title>16</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Vilum wùn à Vikìy ve á kuyin ne là bìíy kùm rám, woŋ wùn à biímée, á kér ghay fó a ker tátí vijin, a fèr kfəə́. Áwune kér vitaáví réŋrŋ é ghan sé tátí vijín, e mvə̀m dzə̀’ə̀m tátí vijin wùn á ghan sé jàvsin.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Tátí vijiné kù dzə́ cá’ a dzə̀ cá’ a dzə̀ fo Wiíy wùn Lùmèn ve á biimen fo áwune vitu ji dzə̀ á wàa dzə.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Kfə́ə dzə̀ fómo Nyùy, a kfə̀n dzə̀ kintatì ke ŋgwàrìn wòŋ, a kitúm wùn à woŋe kér fó a kìŋ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="17">
    <title>17</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér vitaáví fó a ker vifá və́ fo wun kitu réŋréŋ mo dzə̀ wù wàa ker e kintatì wùn à wír ámó’ó.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Nsər yo’biìmé ji wìr wùmò’ kinen á wír wùmò’ fo wun keŋ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="18">
    <title>18</title>
    <para>Wìr dzə̀m kér ghay fó a ker kwa’tì rə́, vifií və́ wùn à biímé rəə́. Ghay rə́ne tàtí vitaáví vee fóo kuvsín dzə́ə biímé Nyúy, fo wun kitu kín é Kintatí wùn à wír ámó’ó wùn à é ŋgèŋgèr kín kintatì fóo dìn biímé rə́ moo é dùŋrì, e yiì, e ghvəm wùn à fóo lèm nsər.</para>
  </article>
  <article number="19">
    <title>19</title>
    <para>Wìr dzə̀m kér ghay fóo shù kinyo wùn à fóo suúy kwa’tì rə́; ghay rə̀ne fó vitaáví fo wir wáa tiy e wun nshù là kinjivìr wùn à fóo tà’, e səəsí, e kfə̀n sàmèr sá’ka wùn à kwa’tì si e dzəə see mo sá’ka yii ghánen sho e kitu ke nsay là bìíy.</para>
  </article>
  <article number="20">
    <title>20</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fóo tarnín wùn à wíri e kfə̀n tatí kintatì ke dzə̀’ə̀m yee nyaáŋ.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Lá wìr yò’ kàn wír ji wù tátí á kintatì ke bó yò’ dzəə̀n koŋ rə́.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="21">
    <title>21</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fóo a dzə e mvə̀m sa’yee wun wòŋ, fo wun kitu kin fóo sho’ wíri aá li kirə́’ kfə́.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Wir dzə̀m kér ghay réŋréŋ fóo li kinyo kfə́ e dù sho e virə̀’ vé lìm vee wun wòŋ aá ka’ay.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Tím sa’ yeé wòŋe wiy a dzə, a dzə̀ mo wíri koŋè. Koŋ rə̀ne wiy a din wún é dzəə ye á wiy a sho’tí wíri shó e ghan sí ghan sí là kilo’, a shó’ tí rə̀ne wiy a yiì wir dzə̀m wo wù kuyin ne wùn à viréŋréŋ ví, aá wiy a sho’ e kilìtì kìn é dzəə yee réŋ yìmò’ ye yi shwinen rən.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="22">
    <title>22</title>
    <para>Wìr dzə̀m, moo wír woó wòŋ kér ghay ló a dzə e kiŋèn, e klə̀n a yen ji woŋe wùn à vitúm vimó’ ví suúsín á wó, a kìŋ wun réŋréŋ mo káv kìn kéŋe dzəə`n é wòŋ si wòŋ si, e kùm ghay dzəə̀ keŋ, dzə̀’ə̀m wùn á lií woŋ wov ve dzəə̀n ku fó wun viwìr wùn, wùn à ghvə́me.</para>
  </article>
  <article number="23">
    <title>23</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fó a ker lim. Fóo sho’ kfə́ə lìm ye wù koŋè, e laá yò’ a bo’ wun, é wù wáa lìm lim a yu vijuŋ wùn à ji wù wáa dzə e kiŋèn fó kibuŋ ke lim.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m wo wù lim lim réŋréŋ kér fó a ker vila’ày réŋréŋ là nya’.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m wo wù lim lim kér ghay fó a ker vilaámé vee réŋ ve ví gheenen wun ve dzə̀ ví tòm wun wùn à kfə́ə rəə́ ji a dzə̀ yí wàa ker viwìr ve wìr msòŋ, wùn à ntom símó’ sí, a shií fèn dzə̀ se sí wáa kìn dzə’ə̀m rə́.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fóo kè’ kìn fóo tatí vintatì ve ví kiŋ lim rə́ vee wun kòŋ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="24">
    <title>24</title>
    <para>Wìr dzə̀m kér ghay fóo meèmè fo shuu lìm a yiì kifá ke wù koŋè, e tàtí wùn à ghán sé lìm se sí wáa dzə sì gheénén wùn à vishiíy ve bam vi, a meemè yee kè’ fó ŋgàm ye yí wáa ker vilaámé.</para>
  </article>
  <article number="25">
    <title>25</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fóo a ker dzə’ə̀m ye yí wáa dzə e gheénén fóo yiì é wún wun wáa dzə e távín wùn à kfəə rəə, moo fó viyikìr, ndzə̀y, lav wùn à shív si, a vinyo veé shií ve ví wáa sə wun, e kfə̀n a ker ghay fo á wáa leéy fo wun e ghan sé kibuŋ ke lìm, se yàsí, sé ndzə́m, sé viŋkfə, sé vidzəə̀nè kin kighà’ woó dzə̀’ə̀m wo wù shaàne vitaáví və́.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Yìy wùn wàn kér ghay fó a ker leéy wùn àsə́ yee jeéyí. Wón adzə̀m ve a dzəən kìn é mvə̀m tátí vijin kìn é visàkii kér ghay réŋréŋ fó a dzə à kiŋèn é dzə̀’ə̀m.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="26">
    <title>26</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fóo ye’éy ŋwà’. Yé’éy rə̀ne kér fó a dzə kisáŋ, a kí fèm ghà’é le, e ŋkè’se á dzəə́ yìy yé’éy sho yíyin. Ŋkè’ yè’éy ye yiyìn rə̀n kér fó a dzə kù fo wìr dzə̀m. Yé’éy fèr wùn à yé lìme kér fó a dzə tèéter fo wìr dzèm. Yé’éy se tavkín sí se sí shaàn sìn si wiy a dzə fo wìr dzə̀m reŋréŋ mo vifií və́ ví dzəə̀n.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Shií ŋwà’wo ye’éyíne kér fó a dzə fóo yiì é wir kiíy wùn à fóo tavír ghvə́m yee kùm ghay wùn à vitaáví vé wìr msòŋ ví. Yí kér fóo kuyír yúnín, a lì vinyo fotèr, a kuyír viŋkar e vitúm vidzə̀m ví mvəm, e mvə̀m kfəə se wìr msòŋ kìn vitatì ve dzəə̀ biìmé Nyùy, e kdə̀n a tavír lim se kintatì ke vitum veé kitu ke nsay fó a lèm nyaáŋ.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Atàr wùn aàyìyí kér ghay fóo sho’ kfə́ə ye’éy ye dzə̀ á wàa fo e wón véví.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="27">
    <title>27</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fó a tatí là kan e vinyò ve liì woo wun wòŋ, e kfə̀n a yu vijuŋ ve fèr, a ker kilíŋ fo kikuuyí ké vinyò ve á tàrìn ne kijuŋ wùn à sé’ və.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér ghay fó dzə e kiŋèn fó yir wùn à fó sé’ wo wù loòn fo wun fèr kìn dzə̀ yé tàr vinyò, sáŋ wùn à yé fèr kiwoo.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="28">
    <title>28</title>
    <para>Wìr dzə̀m kér ghay fó a ker nyaáŋ e wun wòŋ wùn á kitu ke nsay, e fí’ a ker ghay wùn à vitaáví və́ ví mo sá’ rə̀ne suuyin.</para>
  </article>
  <article number="29">
    <title>29</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Wìr dzə̀m kér fó a lìm, a dzə̀ e wun kiliŋ bì’fo dzəə̀n fó cá’cá’ fo dzə̀ wù kùyír kitú kfə́ là kinjivìr.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Mo wìr dzə̀m din ghay sìn wùn à vitaáví və́ ví, wiy a sə̀r cá’ vinyo vee mo nsər suuyì, e fí’ a kìŋ kiíy wùn à ghvə́me fo ghày wùn à vitaáví vé wìr ámó’ó wùn à fóo runér réŋréŋ mo liì wo juŋ, nyaáŋ woó wòŋ wùn à dzə’ə̀m ye juŋe e wòŋ wo wìr dzə̀m kér ghay shoo ta’à.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Bó yò’dzə̀ a dìn ghay sìn wùn à vitaávi vin vi jeéy e shaà fo dzəə yee mo kintatì ke vitúm veé kitu ke nsay ki ta’à.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="30">
    <title>30</title>
    <para>Ki nyo ki yò’dzə̀ shó e sa’ fèn ke dzə̀ kitúm, kintatì kìn wír wù bìner ji kí fó wun vitaáví ji wù wàá yii á kinyo ke kí laar á ghay sí wùn à vitaáví ví ve á saŋen é sa’fèn.</para>
  </article>
</udhr>
