<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<!--© The Office of the High Commisioner for Human Rights-->

<udhr iso639-3='ina' xml:lang='ia' key='ina' n='Interlingua' dir='ltr' iso15924='Latn' xmlns="http://www.unhchr.ch/udhr">
   <title>DECLARATION UNIVERSAL DEL DERECTOS HUMAN</title>
   <preamble>
      <title>PREAMBULO</title>
      <para>Considerante que le recognoscentia del dignitate inherente a tote le membros del familia human e de lor derectos equal e inalienabile constitue le fundamento del libertate, del justitia e del pace in le mundo,</para>
      <para>Considerante que le ignorantia e le disprecio del derectos human ha resultate in actos de barbaria que ultragia le conscientia del humanitate, e que le advenimento de un mundo in le qual le esseres human essera libere de parlar e de creder, liberate del terror e del miseria, ha essite proclamate como le plus alte aspiration del homine,</para>
      <para>Considerante que il es essential que le derectos human es protegite per medio de un regime de derecto, a fin que le homine non es compellite al ultime recurso del rebellion contra le tyrannia e le oppression,</para>
      <para>Considerante que il es essential promover le disveloppamento de relationes amical inter le nationes,</para>
      <para>Considerante que in le Charta le populos del Nationes Unite ha reaffirmate lor fide in le derectos human fundamental, in le dignitate e in le valor del persona human, in le equalitate del derectos del homines e del feminas, e que illos se ha declarate resolute a promover le progresso social e a instaurar melior conditiones de vita in un libertate plus grande,</para>
      <para>Considerante que le Statos Membros ha promittite de assecurar, in cooperation con le Organisation del Nationes Unite, le respecto universal e effective al derectos human e libertates fundamental,</para>
      <para>Considerante que un conception commun de iste derectos e libertates es del plus grande importantia pro le plen realisation de iste promissa,</para>
      <para>Le Assemblea General</para>
      <para>Proclama le presente Declaration Universal del Derectos Human como le ideal commun a attinger per tote le populos e nationes, a fin que tote le individuos e tote le organos del societate, habente iste Declaration constantemente in mente, se effortia, per le inseniamento e per le education, a disveloppar le respecto a iste derectos e libertates e a promover, per mesuras progressive de character national e international, lor recognoscentia e lor application universal e effective tanto inter le populos del Statos Membros mesme como inter los del territorios sub lor jurisdiction.</para>
   </preamble>
   <article number="1">
      <title>Articulo 1</title>
      <para>Tote le esseres human nasce libere e equal in dignitate e in derectos. Illes es dotate de ration e de conscientia e debe ager le unes verso le alteres in un spirito de fraternitate.</para>
   </article>
   <article number="2">
      <title>Articulo 2</title>
      <para>Tote esser human ha tote le derectos e tote le libertates proclamate in iste Declaration, sin alicun distinction de racia, de color, de sexo, de lingua, de religion, de opinion politic o de altere opinion, de origine national o social, de position economic, de nascentia o de qualcunque altere position.</para>
      <para>In plus, il non essera facite alicun distinction fundate super le statuto politic, juridic o international del pais o del territorio al qual un persona pertine, tanto si il se tracta de un pais independente como de un territorio sub tutela, non autonome o submittite a qualcunque altere limitation de soveranitate.</para>
   </article>
   <article number="3">
      <title>Articulo 3</title>
      <para>Tote individuo ha le derecto al vita, al libertate e al securitate de su persona.</para>
   </article>
   <article number="4">
      <title>Articulo 4</title>
      <para>Necuno essera submittite a sclavitude o servitude; le sclavitude e le traffico de sclavos es interdicte in tote su formas.</para>
   </article>
   <article number="5">
      <title>Articulo 5</title>
      <para>Necuno essera submittite ni a torturas ni a penas o tractamentos cruel, inhuman o degradante.</para>
   </article>
   <article number="6">
      <title>Articulo 6</title>
      <para>Tote esser human ha le derecto al recognoscentia de su personalitate juridic in omne locos.</para>
   </article>
   <article number="7">
      <title>Articulo 7</title>
      <para>Totes es equal ante le lege e ha, sin distinction, le derecto a equal protection del lege. Totes ha le derecto a equal protection contra tote discrimination que infringe iste Declaration e contra tote provocation a un tal discrimination.</para>
   </article>
   <article number="8">
      <title>Articulo 8</title>
      <para>Tote persona ha le derecto a un recurso effective ante le tribunales national competente contra le actos que viola su derectos fundamental recognoscite per le constitution e per le lege.</para>
   </article>
   <article number="9">
      <title>Articulo 9</title>
      <para>Necuno pote esser arbitrarimente arrestate, detenite o exilate.</para>
   </article>
   <article number="10">
      <title>Articulo 10</title>
      <para>Tote persona ha le derecto, in plen equalitate, a esser audite equitabile- e publicamente per un tribunal independente e impartial, pro le determination de su derectos e obligationes e de qualcunque accusation de crimine contra ille.</para>
   </article>
   <article number="11">
      <title>Articulo 11</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona accusate de un delicto ha le derecto de esser presumite innocente usque al momento quando su culpabilitate habera essite legalmente establite in un processo public e in le qual il habera essite assecurate tote le garantia necessari pro su defensa.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Necuno essera condemnate pro actiones e omissiones que, al momento quando illos ha essite committite, non esseva actos delictuose secundo le derecto national o international. Idem, il essera infligite nulle pena plus forte que illo que esseva applicabile al momento quando le acto delictuose ha essite committite.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="12">
      <title>Articulo 12</title>
      <para>Necuno essera le objecto de ingerentias arbitrari in su vita private, su familia, su domicilio o su correspondentia, ni de attaccos a su honor o a su reputation. Tote persona ha le derecto al protection del lege contra tal ingerentias o attaccos.</para>
   </article>
   <article number="13">
      <title>Articulo 13</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto de circular liberemente e de eliger su residentia in le territorio de un Stato.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto de quitar qualcunque pais, incluse le sue, e de retornar a su pais.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="14">
      <title>Articulo 14</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>In caso de persecution, tote persona ha le derecto de cercar asylo e de beneficiar del asylo in altere paises.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Iste derecto non pote esser invocate in le caso de persecutiones originate de crimines non-politic o de actos contrari al scopos e principios del Nationes Unite.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="15">
      <title>Articulo 15</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto a un nationalitate.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Necuno pote esser private arbitrarimente de su nationalitate, ni del derecto de cambiar de nationalitate.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="16">
      <title>Articulo 16</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Le homines e le feminas, a partir del etate nubile, ha le derecto, sin alicun restriction quanto al racia, al nationalitate o al religion, de maritar se e de fundar un familia. Illes habera derectos equal quanto al maritage, durante le maritage e in caso de dissolution del maritage.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Solo con le libere e plen consentimento del futur sposos, le maritage pote esser contrahite.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Le familia es le elemento natural e fundamental del societate e ha le derecto al protection del societate e del Stato.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="17">
      <title>Articulo 17</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto al proprietate, individual- e collectivemente.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Necuno essera private arbitrarimente de su proprietate.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="18">
      <title>Articulo 18</title>
      <para>Tote persona ha le derecto al libertate de pensamento, de conscientia e de religion; iste derecto include le libertate de cambiar de religion o de conviction, assi como le libertate de manifestar su religion o su conviction, sol o in communitate con alteres e in publico o privatemente, per le inseniamento, le practica, le culto e le observantia del ritos.</para>
   </article>
   <article number="19">
      <title>Articulo 19</title>
      <para>Tote persona ha le derecto al libertate de opinion e de expression, lo que implica le derecto de non esser molestate a causa de su opinion, le derecto de investigar e reciper informationes e opiniones, e le derecto de diffunder los, sin limitation de frontieras, per qualcunque medio de expression.</para>
   </article>
   <article number="20">
      <title>Articulo 20</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto al libertate de reunion e de association pacific.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Necuno pote esser obligate a pertiner a un association.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="21">
      <title>Articulo 21</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto de participar in le governamento de su pais, eligite directemente o per medio de representantes liberemente.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto de acceder, in conditiones de equalitate, al functiones public de su pais.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Le voluntate del populo es le base del autoritate del poter public; iste voluntate debe exprimer se mediante electiones authentic, que debe occurrer periodicamente, per suffragio universal e equal, e per voto secrete o per altere procedimento equivalente que garantia le libertate del voto.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="22">
      <title>Articulo 22</title>
      <para>Tote persona, como membro del societate, ha le derecto al securitate social, e a obtener, mediante effortio national e cooperation international, le satisfaction del derectos economic, social e cultural, indispensabile a su dignitate e al libere disveloppamento de su personalitate, in accordo con le organisation e le ressources de cata stato.</para>
   </article>
   <article number="23">
      <title>Articulo 23</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto al travalio, al libere election de su travalio, a conditiones juste e favorabile de su travalio e al protection contra le disoccupation.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto, sin alicun discrimination, a un salario equal pro un travalio equal.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Tote persona qui travalia, ha le derecto a un remuneration juste e favorabile, que assecura a ille, assi como a su familia, un existentia conforme al dignitate human, e que essera completate, si necessari, per altere medios de protection social.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto de fundar syndicatos con alteres e de affiliar se a syndicatos pro le defensa de su interesses.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="24">
      <title>Articulo 24</title>
      <para>Tote persona ha le derecto al reposo e al tempore libere, a un limitation rationabile del duration de travalio e a vacantias pagate periodic.</para>
   </article>
   <article number="25">
      <title>Articulo 25</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto a un nivello de vita sufficiente pro le sanitate e benesser de ille ipse e de su familia, que include le mangiar, le vestir, le habitar, le assistentia medic e le servicios social necessari; ille ha derecto al securitate in caso de disoccupation, de maladia, de invaliditate, de viduitate, de vetulessa o in altere casos de perdita de su medios de subsistentia causate per circumstantias independente de su voluntate.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Le maternitate e le infantia ha le derecto a adjuta e assistentia special. Tote le infantes, nascite in le maritage o nascite foras del maritage, ha le derecto a equal protection social.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="26">
      <title>Articulo 26</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto al education. Le education debe esser gratuite, al minus pro le instruction elementari e fundamental. Le instruction elementari essera obligatori. Le instruction technic e professional debe esser generalisate; le accesso al studios superior essera equal pro totes, in function del meritos respective.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Le education debe visar al plen disveloppamento del personalitate human e al reinfortiamento del respecto al derectos human e al libertates fundamental. Illo debe favorisar le comprehension, le tolerantia e le amicitate inter tote le nationes e tote le gruppos ethnic e religiose, assi como le disveloppamento del activitates del Nationes Unite pro le mantenentia del pace.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Le genitores ha le derecto preferente de seliger le typo de education pro lor infantes.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="27">
      <title>Articulo 27</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto de prender parte liberemente in le vita cultural del communitate, de fruer del artes e de participar in le progresso scientific e in le beneficios que resulta de illo.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha le derecto al protection del interesses moral e material, resultante de qualcunque production scientific, litterari o artistic del qual ille es le autor.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="28">
      <title>Articulo 28</title>
      <para>Tote persona ha le derecto al establimento de un ordine social e international in le qual le derectos e libertates proclamate in iste Declaration pote esser plenmente realisate.</para>
   </article>
   <article number="29">
      <title>Articulo 29</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Tote persona ha deberes verso le communitate in le qual solo le libere e plen disveloppamento de su personalitate es possibile.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>In le exercitio de su derectos e libertates tote persona essera solmente submittite al limitationes establite per le lege con le unic fin de assecurar le recognoscentia e le respecto del derectos e libertates del alteres e a fin de satisfacer le juste exigentias del moral, del ordine public e del benesser general in un societate democratic.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Iste derectos e libertates non potera, in necun caso, esser exercite in opposition al scopos e al principios del Nationes Unite.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="30">
      <title>Articulo 30</title>
      <para>Nulle disposition del presente Declaration pote esser interpretate como implicante pro un stato, pro un gruppamento o pro un individuo un qualcunque derecto de livrar se a activitates e de realisar actos visante al destruction del derectos e libertates proclamate in iste Declaration.</para>
   </article>
   <note>
      <para>Texto in interlingua Texto approbate per le Union Mundial pro Interlingua (U.M.I.) Steenen Camer 4, 3721 NC Bilthoven, Nederland Adresse electronic: secretario.general@interlingua.com</para>
   </note>
</udhr>