<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<!--© The Office of the High Commisioner for Human Rights-->

<udhr iso639-3='ykg' xml:lang='ykg' key='ykg' n='Yukaghir, Northern' dir='ltr' iso15924='Cyrl' xmlns="http://www.unhchr.ch/udhr">
  <title>[missing]</title>
  <preamble>
    <para>[missing]</para>
  </preamble>
  <article number="1">
    <title>Эльилльэ истачийаа</title>
    <para>Көдэҥ тэн - ньидитэ бандьэ параwааньэрэҥ тудэ чуҥдэн ньилдьилэк эннулҥинь-мэдьуолнуни. Көдэҥ энмун чундэ мэ льэй, таатльэр лукундьии ньинэмдьийилпэ дитэ эннуйуол-мораwньэҥи.</para>
  </article>
  <article number="2">
    <title>Көнмэгисчэ истачийаа</title>
    <para>Көдэ йаwнар туҥ Декларацияҕа ньидэйуодьэ параwаапэлэк эннуйуол-мораwньэй. Таҥунҕанэ эл туҥиэт.</para>
    <para>- тэт омо, аруу, ньаачэн сурэ, тадаатэ эрэльиигийэ хуодэдэ банулги, тэт кэйп уури паайп ҥолул;</para>
    <para>- тэт социальнэй паруол (происхождение) тадаатэ политическэй чундэ хуодэдэ банулги, тэт идьирэ тэтчиэ уури элньэмэньиийэ ҥолул;</para>
    <para>- тэт лэwэйнбурэбэ чамуолги уури йукуолги, мөрдьэньилги уури элмөрдьэньилги;</para>
  </article>
  <article number="3">
    <title>Йалмисчэ истачийаа</title>
    <para>Көдэ йаwнар эwйэ тудэ кэдэл эдьилэк тадаатэ тудэ чуҥдэн ньилдьилэк эwрэрэҥ эннуйуол-мораwньэй. Эдьилдаҕа кинуол льэлк wэрwэлэк чалдьэлэ эл паруол-мораwньэ.</para>
  </article>
  <article number="4">
    <title>Йэлэклэсчэ истачийаа</title>
    <para>Кинуолльэлк хамуль уури хамриил дитэ эл льэйуол-мораwньэ. Көдэлэ хамриил ҥориил тадаатэ поҕодэҕан ньиданнул анмолҕинь эwльэйуол-мораwньэй.</para>
  </article>
  <article number="5">
    <title>Имдалдьисчэ истачийаа</title>
    <para>Кинуолльэлк эл льитэгуол-мораwньэ, кинуолльэлк кинҕатэн эл туриэйуол-мораwньэ.</para>
  </article>
  <article number="6">
    <title>Маалайлисчэ истачийаа</title>
    <para>Көдэ йаwнар - эйк хадаанэҥ льиэнульэлк уури эннульэлк - мэр оҕониийуол-мораwньэй сокуонлэк.</para>
  </article>
  <article number="7">
    <title>Пускийисчэ истачийаа</title>
    <para>Кѳдэ йаwнар сокуон киэйиэ ньидитэ банҥи тадаатэ дискриминацияҕат чоҥнулҕа ньидитэ бандьэ параwааньэҥи.</para>
  </article>
  <article number="8">
    <title>Маалайлэклэсчэ истачийаа</title>
    <para>Конституциялэк уури сокуонлэк тадийуодьэ параwаапэдаҕанэ чаwнааҥудаҕа, қодэ йаwнар суут чамбалэк тудэ параwаапэҕанэ мэ чоҥнуйуол-мораwньэй.</para>
  </article>
  <article number="9">
    <title>Wальҕарумкуруосчэ истачийаа</title>
    <para>Кинуолльэлк сукинь эл хаайиллайуол-мораwньэ, wэрwэлэк эл мооййуол уури тудэ лукулҕат эл маарчийуол-мораwньэ.</para>
  </article>
  <article number="10">
    <title>Кунильисчэ истачийаа</title>
    <para>Кѳдэ йаwнар тудэҕанэ угулуоwунай анньэрилҕа сэwрэҥудаҕанэ, таҥунҕанэ независимэй суут амутнэҥ ичуонулдаҕа тадийуол-мораw параwааньэй.</para>
  </article>
  <article number="11">
    <title>Куниль маарха бурисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Сокуоннэй эwиэличэ суут тэт ньалльэ wиэйуолҕанэ эл оорэдаҕа гитньуо, тэт ньаллэндьэ кѳдэ дитэ эл ичуойуо-мораwньэйэк. Тадаатэ льиэ ньалльэ wиэльэлҕанэҥ тэтханэ чоҥнуйуол-мораw суут мэ льэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Сокуон wайи ньалльэ wиэл дитэльуо эл ичуомэрукундаҕа эйуулҕанэ, тэтханэ кинуолльэлк суутҥинь эл тадийуол-мораwньэ. Тэт ньалльэ wиэйуол йэдэйдаҕанэҥ, таҥ ньаллэҕа эйууйуол-мораw миэрэҕат пурэнбандьэ миэрэҕэ эл эйууйуол-мораwньэйэк.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="12">
    <title>Куниль кии-бурисчэ истачийаа</title>
    <para>Кѳдэ кэдэл-нимэдаҕанэ кинуолльэлк эл антасуол-мораwньэ, көдэ кэдэл-эдьилдаҕа кинуолльэлк эл сэwнуйуол-мораwньэ, көдэ чиэстэҕанэ тадаатэ репутациядаҕанэ кинуолльэлк эл лөтильэсуол-мораwньэ.</para>
  </article>
  <article number="13">
    <title>Куниль йалмисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Тудэ лэwэйнбурэбэҕа көдэҥ хадаадэҥ эwриэнуйуол-мораwньэй, хадаадэҥ эннуйуол-мораwньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Тудэ лэwэйнбурэбэҕат wиэдэ кэwэйл-буньдэ көдэҥ мэ кэwэйтэй, тудэ лэwэйнбурэбиэнь пэнгэйл-буньдэ мэ пэнгэйтэй.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="14">
    <title>Куниль йэлэклэсчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Чиин таҥудулҕа эйуурэ, көдэҥ wиэн лэwэйнбурэбэҕа эннуйуол-мораw йаwулэ wаҥчийуол-мораw параwааньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Туҥ параwаа маархуонь ООН цельпэдаҕа тадаатэ принциппэдаҕа элкодиньбандьэрукунэ wиэльэлдьэ чииҥинь эл панаат.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="15">
    <title>Куниль имдалдисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар мэ хади суктуул (государство) гражданинги нолуол-мораw параwааньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Кинҕатэҥ гражданствэдаҕанэ wэрwэлэк эл тинҕарэйнунҥу уури эл wиэдэгурчиисиэнунҥу.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="16">
    <title>Куниль маалийисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Кэйпэпул тадаатэ пайпэпул-титтэ ньаачэн сурэҕат, омоҕат уури эрэльиигийэҕат эл моойуочуон-ньаҕагурчиирэҥ, маархан нимэндьии ҥолаайуол-мораw параwааньэҥи.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Ньаҕагурчиил-буньил маалаҕарут льэдаҕа маархуонь, кэйпэ пайпэньэҥ ньимэннунҥа.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Маархан нимэндьии ҥолаайэрукунпэлэ суктуул мэр оҕониийуол-мораwньэй.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="17">
    <title>Куниль пускийисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар эwйэ тудэ кэдэлльэ ҥодьэ тэтчиэньэйуол нэмэнэйуол-мораw параwааньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Кодэҕа кэдэлльэ ҥодьэрукунэ кинуолльэлк wэрwэлэк эл тинҕарээйуол мораwньэ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="18">
    <title>Куниль маалайлэкэсчэ истачийаа</title>
    <para>Көдэ йаwнар эwйэ тудэ кэдэл-чуҥдэньи, суобасньэй тадаатэ эрэльиигийэньэй. Көдэ тудэ эрэльиигийэҕанэ тадаатэ wарул чуҥдэҕанэ (убеждение) wиэлльэ ҥолаасулги, таҥун суодэдэ таҥньэпулҕанэ wиэн чии чуҥдэҕа сэwрэл-буньилги эл маалуйуол-мораwньэ.</para>
  </article>
  <article number="19">
    <title>Куниль wальҕарумкуруосчэ истачийаа</title>
    <para>Көдэ wарул чуҥдэги (убеждение) нэмэлэдэҥ эл лалwиийуол-мораwньэ, көдэ таҥунҕанэ хобо кисэйуол-мораw параwааньэй. Кинҕатэҥ эл иҥиэчуон информацияпэлэ тадаатэ идеяпэлэ wаҥчирэҥ нуурэлэк, таҥунпэҕанэ суктуул границапэдаҕат эл игууйичуон чииҥинь мөрдьиийуол-мораwги эл маалуу.</para>
  </article>
  <article number="20">
    <title>Кингунильисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар эл лайнулньэй солҕадьилпэлэ wиэйуол уури таатбандьэ солҕадьилпэҕа эwрэйуол-мораw параwааньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Мэ хади гурууппэҕа уури организацияҕа кодэлэ wэрwэлэк эл сэwриэнунҥу.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="21">
    <title>Кингуниль маарха-бурисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар тудэ мэдьуолуол лэwэйнбурэбэ эдьилдаҕанэ-йаwулдаҕанэ wаҕарэчилҕа "тудэ чалдьэҕанэ мэ паруол-мораwньэй".</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Көдэҕа йаwнайдаҕа тудэ мэдьуолуол лэwэйнбурэбэ суктуулгин сулууспэдаҕа чаҕадьэйуол-мораw параwааги wиэн чиинльэҕат эл охойчэнь.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Йаwнай омо чуҥдэги параwиэчэл дьии (правительство) чаҕадьэлпэгин пара ҥолуол-мораwньэй. Лэмльэпулги нэмэлэдэҥ эл хорпиилньэй выборпэҕа элхобо бандьэ куоластаал чамбэлэк нууйуолнунҥи.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="22">
    <title>Кингуниль кии-бурисчэ истачийаа</title>
    <para>Көдэ йаwнар социальнэй чамбалэ мэдьуол-мораw параwааньэй. Тадаатэ личность дитэ wарумулҥинь, көдэ йаwнар экономическэй, социальнэй тадаатэ культурнэй уобаласпэҕэ толиэйуол-мораwньэй.</para>
  </article>
  <article number="23">
    <title>Кингуниль кии-бурисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар тудэ чаҕадьэл-буньил чаҕадьэлҕа чаҕадьэйуол-мораw параwааньэй. Таҥ чаҕадьэлги амучэ усулуобуйаҕа ууйуол-мораwньэй тадаатэ кодэҕа эл чаҕадьэчуон поньаатэйэҥ монул чуҥдэ анмолҕинь эwльэйуол-мораwньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар тудэ чаҕадьэрэн wиэйуолньэҥ көдиньбандьэ поҕодэлэ-нэмэлэ мэдьуол-мораw параwааньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Көдэ тудэ wиэйуол wальэдаҕат эл охойчэндьэрукунэҥ мэдьуол-мораwньэй. Таҥньэги тудэ кэдэл тадаатэ нимэндьиигин наадиимэрукунпэдаҕа мэ пэлуол-мораwньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар тудэ интэриэспэ чоҥнулҥинь профсоюзлэ wиэрэҥ, тадаа чилиэн ҥолуол-мораw параwааньэй.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="24">
    <title>Кингуниль йэлэклэсчэ истачийаа</title>
    <para>Көдэ йаwнар уттэгэwрэн-чайлэньи тадаатэ элчаҕадьэлньэй элэмwиэйэ пэриэмэньи. Тадаатэ льиэ чаҕадьаанубэ чайлэгин чичиркэги мэ моннэруол-мораwньэй, тан уоппускаги мэ wальэньэй.</para>
  </article>
  <article number="25">
    <title>Кингуниль имдалдьисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар тудэ кэдэлҕанэ тадаатэ тудэ нимэндьииҕанэ амутнэҥ эндиийуол-мораwлэк, көдиньбандьэ тэтчиэньэйуол-мораwньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Уоньийиэ ҥолнурэҥ тадаатэ иҥийидуо ҥолнурэҥ осуобэй чамбэлэ мэннунҥумлэ. Уоҥодьэрукунпэ йаwнар ньидитэ бандьэ социальнэй чоҥнулҕа льиэнунҥи.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="26">
    <title>Кингуниль маалийисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар нимэлэҕа ураайуол-мораwньэй. Начальнэй тадаатэ уопсай искуолаҕа ураал эл wальэньэ. Начальнэй искуолаҕа көдэ йаwнар ураайуол-мораwньэй, тан техническэй тадаатэ профессиональнай ураанубэпэ ураалҕа эл энгэнэҥ икльайуол-мораwньэҥи.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Ураал-кодэ личность дитэ wарумулдаҕа чамбиинунум. Тадаатэ-омопэ ньичуҥдэҕан эннулпэдаҕа, ньиwальбийил ҥолаалҥудаҕа чамбиинунум.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Чиипэги титтэ уорпэҕанэ хади ураанубэҕа сэwрэйуол-мораwлэ титтэйлэк курильиинунҥа.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="27">
    <title>Кингуниль пускийисчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар искусство wиэйуолдаҕанэ амутнэҥ йуонурэҥ-мөрнурэҥ, научнай прогресс йэдэйлдаҕа "чалдьэлэ парнурэҥ", тадаатэ таҥньэҥ йаwнай амудьэдаҕанэ тудэ эдьилҕа мөрнурэҥ, эннуйуол-мораw параwааньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Научнэй, литературнэй тадаатэ художественнэй чаҕадьэлпэҕа автор ҥодьэ көдэ, таҥ тудэ wиэйуолҕа көдиньбандьэ поҕодэлэ-нэмэлэ мэдьуол-мораw параwааньэй.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="28">
    <title>Кингуниль маалайлэклэсчэ истачийаа</title>
    <para>Көдэ йаwнар тудэ параwаапэҕанэ чоҥнутэй-оҕониитэй социальнэй тадаатэ международнэй пэрээдэкньэй эдьилҕа эннуйуол-мораw параwааньэй.</para>
  </article>
  <article number="29">
    <title>Кингуниль wальҕарумкуруосчэ истачийаа</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
	<para>Көдэ йаwнар тудэ общество киэйиэ мэ нэмэн мэр эбээҕинэсньэй.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Мэ хади көдэ уури чиипэ параwаапэдаҕанэ охойчэс нундьэ параwаа кинҕанэҥ эwльэ.</para>
      </listitem>
      <listitem>
	<para>Көдэ wаҥчиримэ параwаапэги ООН цельпэдаҕат тадаатэ принциппэдаҕат сайдэҥ эл пануол-мораwньэ.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="30">
    <title>[missing]</title>
    <para>[missing]</para>
  </article>
</udhr>
